Wielu krótkofalowców zaczyna od jednego prostego pytania: czy można nawiązać łączność z Międzynarodową Stacją Kosmiczną (ISS) za pomocą radia amatorskiego? Krótka odpowiedź brzmi: tak. Międzynarodowa Stacja Kosmiczna jest wyposażona w w pełni funkcjonalny sprzęt krótkofalarski działający w ramach programu ARISS (Amateur Radio on the International Space Station), który umożliwia radioamatorom na Ziemi uczestniczenie w wielu różnych aktywnościach. Niektóre z nich nie wymagają żadnej licencji. Inne pozwalają licencjonowanym operatorom prowadzić łączności z innymi krótkofalowcami oddalonymi o tysiące kilometrów za pośrednictwem przemiennika znajdującego się na pokładzie ISS.

W tym poradniku omówimy wszystkie praktyczne sposoby rozpoczęcia przygody z radiem na ISS – od prostego odbioru obrazów SSTV aż po wykonanie pierwszej oficjalnej łączności. Znajdziesz tu również aktualne częstotliwości obowiązujące w 2026 roku, podstawowe zasady pracy oraz najczęstsze błędy popełniane przez początkujących operatorów.

ISS SSTV – Najłatwiejszy sposób na rozpoczęcie

Telewizja wolnoskanowa (SSTV – Slow Scan Television) to najprostszy sposób na udział w aktywności krótkofalarskiej ISS. Zespół ARISS regularnie organizuje wydarzenia SSTV, podczas których stacja nadaje zdjęcia wykonane z kosmosu na standardowej częstotliwości amatorskiej. Każdy, kto posiada podstawowy odbiornik radiowy, może odebrać sygnał i zdekodować obrazy za pomocą telefonu lub komputera. Nie jest wymagana licencja krótkofalarska, ponieważ aktywność ta polega wyłącznie na odbiorze sygnału.

Większość transmisji SSTV odbywa się na częstotliwości 145,800 MHz FM, tej samej, która służy do bezpośrednich transmisji głosowych załogi ISS. W większości wydarzeń wykorzystywany jest tryb PD120. Niektóre wydarzenia organizowane przez stronę rosyjską wykorzystują inną częstotliwość w paśmie UHF oraz odmienny tryb pracy, jednak 145,800 MHz pozostaje standardem podczas większości wydarzeń na świecie.

Harmonogramy transmisji publikowane są z wyprzedzeniem na oficjalnej stronie ARISS. Wyszukanie frazy „ISS ham radio schedule today” pozwoli znaleźć nadchodzące przeloty i aktywne okna transmisji dla dowolnej lokalizacji.

Do odbioru SSTV potrzebny jest odbiornik umożliwiający pracę na 145,800 MHz FM oraz prosta antena. Świetnie sprawdzi się podstawowy radiotelefon ręczny (HT) na dwa pasma lub szerokopasmowy odbiornik. W czasie przelotu ISS uruchom program do dekodowania SSTV na telefonie lub laptopie i umieść urządzenie blisko głośnika radia. Poprawnie odebrane obrazy kwalifikują do uzyskania oficjalnego dyplomu ARISS SSTV Award, dostępnego zarówno dla licencjonowanych krótkofalowców, jak i nasłuchowców (SWL).

Co naprawdę można robić z radiem amatorskim na ISS?

Na pokładzie ISS prowadzone są dwa główne rodzaje łączności głosowych. Wielu początkujących operatorów błędnie rozumie sposób działania tego systemu.

Bezpośrednia łączność z astronautami

Bezpośrednie rozmowy z astronautami odbywają się wyłącznie podczas wcześniej zaplanowanych wydarzeń. Zdecydowana większość z nich organizowana jest dla szkół i grup edukacyjnych w ramach programu ARISS. Przypadkowe wywołania załogi praktycznie nigdy nie otrzymują odpowiedzi. Nie jest to codzienny sposób pracy z ISS.

Łączności głosowe wykorzystują 145,800 MHz jako częstotliwość odbiorczą (downlink), natomiast częstotliwość nadawcza (uplink) zależy od regionu świata.

Łączności przez przemiennik ISS

To właśnie przemiennik jest główną atrakcją dla większości krótkofalowców.

ISS posiada przemiennik krzyżowy V/U (2 m / 70 cm). Odbiera sygnały z Ziemi w paśmie 2 metrów, a następnie retransmituje je w paśmie 70 centymetrów. Dzięki temu operatorzy oddaleni od siebie nawet o kilka tysięcy kilometrów mogą prowadzić łączności za pośrednictwem stacji kosmicznej.

Właśnie w ten sposób większość radioamatorów wykonuje swoją pierwszą łączność przez ISS.

Przemiennik działa przez większość czasu, jednak może zostać wyłączony podczas wydarzeń edukacyjnych, spacerów kosmicznych (EVA) lub manewrów dokowania statków kosmicznych.

Do rozpoczęcia pracy nie jest potrzebny drogi sprzęt satelitarny. Radiotelefon ręczny o mocy około 5 W, pracujący na dwóch pasmach oraz wyposażony w prostą antenę, pozwala bez problemu odbierać sygnał podczas wysokich przelotów ISS. Jeśli stacja przelatuje wysoko nad horyzontem (powyżej 70° elewacji) i operator ma dobry widok na niebo, wielu krótkofalowców wykonuje udane łączności wyłącznie przy użyciu ręcznego radia. Anteny kierunkowe zwiększają skuteczność, ale nie są konieczne do rozpoczęcia pracy.

Aktualne częstotliwości ISS (2026)

Poniżej znajdują się standardowe częstotliwości używane przez radio amatorskie na ISS. Przed planowanym przelotem zawsze warto sprawdzić, czy nie wprowadzono tymczasowych zmian operacyjnych.

• Bezpośredni downlink głosowy i SSTV: 145,800 MHz FM (cały świat)
• Uplink przemiennika: 145,990 MHz FM (wymagany ton CTCSS 67 Hz)
• Downlink przemiennika: 437,800 MHz FM
• APRS (uplink i downlink): 145,825 MHz (cały świat)

ISS porusza się po orbicie z bardzo dużą prędkością, dlatego podczas przelotu występuje niewielkie przesunięcie częstotliwości odbieranego sygnału. Zjawisko to nazywa się efektem Dopplera.

Podczas pracy emisją FM zazwyczaj wystarczy ręczna korekta częstotliwości odbioru. Na początku przelotu sygnał pojawia się nieco powyżej nominalnej częstotliwości, natomiast pod koniec przelotu – poniżej niej. Najlepiej dostroić radio „na ucho” podczas nasłuchu.

Jak nawiązać łączność z ISS – krok po kroku

Poniższa procedura pozwala uzyskać największą szansę powodzenia podczas pierwszej próby pracy przez przemiennik ISS.

1. Znajdź najbliższy wysoki przelot

Skorzystaj z programu śledzącego ISS, takiego jak Heavens-Above lub aplikacji mobilnej. Wybieraj przeloty o maksymalnej elewacji powyżej 60°. Im wyżej nad horyzontem znajduje się ISS, tym silniejszy będzie sygnał i dłuższy czas dostępny na prowadzenie łączności.

Zapisz dokładny czas rozpoczęcia, kulminacji i zakończenia przelotu w UTC. Wszystkie harmonogramy krótkofalarskie korzystają z czasu UTC, a nie czasu lokalnego.

2. Zaprogramuj radio

Najpierw ustaw częstotliwość odbiorczą przemiennika. Rozpocznij nasłuch kilka minut przed rozpoczęciem przelotu i wsłuchuj się w sygnał przemiennika lub rozmowy innych operatorów.

Na bieżąco koryguj częstotliwość odbioru z uwagi na efekt Dopplera.

Przed rozpoczęciem nadawania upewnij się, że częstotliwość nadawcza została zaprogramowana wraz z prawidłowym tonem CTCSS 67 Hz.

3. Najpierw słuchaj

Przez pierwszą połowę przelotu ogranicz się wyłącznie do nasłuchu. Pozwoli to poznać charakterystykę sygnału oraz sposób, w jaki inni operatorzy prowadzą łączności przez przemiennik.

4. Nadawaj krótko i wyraźnie

Gdy będziesz gotowy do wywołania, zachowaj krótkie transmisje. Wyraźnie podaj swój znak wywoławczy, a następnie dodaj „via ISS”. W razie potrzeby powtórz wywołanie tylko jeden raz.

Nigdy nie przytrzymuj przycisku nadawania przez dłuższy czas i nie wywołuj innych operatorów, gdy ktoś już prowadzi łączność.

5. Potwierdź łączność

Jeżeli inny operator odpowie, wymieńcie znaki wywoławcze oraz podstawowy raport sygnału. To wystarczy, aby uznać łączność za pełną.

Zapisz wszystkie dane w dzienniku pracy (logu), używając czasu UTC, ponieważ jest on wymagany w oficjalnych zapisach.

Udane łączności przez ISS kwalifikują do otrzymania specjalnych dyplomów oraz oficjalnych kart ARISS QSL, które można zamówić zgodnie ze standardowymi procedurami biura QSL lub drogą bezpośrednią.

Najczęstsze błędy początkujących

Większość nieudanych pierwszych prób wynika z prostych błędów, których łatwo uniknąć.

1. Korzystanie z czasu lokalnego zamiast UTC

Programy śledzące ISS domyślnie wyświetlają czasy w UTC. Nieprawidłowe przeliczenie czasu jest najczęstszą przyczyną całkowitego przegapienia przelotu.

2. Próba pracy podczas niskiego przelotu

Praca przy niskiej elewacji zwykle kończy się słabym sygnałem i stratą czasu. Znacznie lepiej poczekać na przelot wysoko nad głową.

3. Ciągłe nadawanie

Długie przytrzymywanie przycisku PTT blokuje przemiennik dla wszystkich pozostałych użytkowników. Krótkie, pojedyncze wywołania są znacznie skuteczniejsze.

4. Brak tonu CTCSS

Przemiennik nie odpowie na sygnał pozbawiony tonu 67 Hz. Wielu początkujących prawidłowo programuje częstotliwość, ale zapomina o ustawieniu tonu.

5. Ignorowanie harmonogramów wydarzeń

Podczas aktywnych transmisji SSTV przemiennik głosowy może zostać wyłączony, aby obsługiwać transmisję obrazów. Przed planowaną próbą łączności zawsze sprawdź aktualny harmonogram pracy ISS.

---

Radio amatorskie na ISS daje zwykłym krótkofalowcom wyjątkową możliwość prowadzenia łączności z wykorzystaniem sprzętu znajdującego się około 400 kilometrów nad powierzchnią Ziemi. Nie wymaga kosztownej stacji ani wieloletniego doświadczenia.

Osoby bez licencji mogą rozpocząć od odbioru najbliższej transmisji SSTV i spróbować odebrać zdjęcie nadane z kosmosu. Licencjonowani operatorzy powinni najpierw wykonać kilka przelotów w trybie nasłuchowym, a następnie rozpocząć pierwsze próby nadawania przez przemiennik. Każda udana transmisja i każda wykonana łączność rozwija umiejętności potrzebne do bardziej zaawansowanej pracy przez satelity amatorskie.

_{Treść została przetłumaczona ze strony Retrevis.com}